Tanıdığınız en zeki kişi kim? Lütfen yapmayın. Kendinizden başka birini düşünmelisiniz. Yapay zeka son yıllarda dünyayı adeta kasıp kavurdu. Akıllı telefonunuzdan, çamaşır makinenize kadar her üründe yapay zeka bir biçimde yer alıyor. Yani “ben yapay zekaya karşıyım” cümlesi bir zamanlar televizyona karşı olanların direnişlerinden pek de farklı görünmüyor.
Yapay zekaya kod yazdırabilirsiniz ya da pizza sipariş edebilirsiniz. Kendinize yeni hastalıklar uydurabilir ya da yurt dışında çeviri yaptırabilirsiniz. Ancak tüm yapay zekaların hata yapabileceğini ve daha da kötüsü olmayan şeyleri uydurabileceğini bilmelisiniz. Tıpkı insanlar gibi.
Yapay Zeka ile Ne Yapılır Ne Yapılmaz
Öncelikle, yapay zeka kullanarak ödev yapılmaz. Eski bir eğitimci olarak yazmalıyım ki hocalar anlar. Yoksa kim sizi durdurabilir? Araştırmanızı daha kolay yapıp, ödev kısmını kendiniz yapabilirsiniz. Redaksiyon için kullanabilirsiniz. Beyin fırtınası yapabilirsiniz. Konu konuyu açar ve yeni bakış açıları kazanırsınız.
Çocuklarınıza kendi başlarına yapay zeka kullandırtmayın. Tıbbi tavsiyeler için de doktorunuza danışın. Yapay zekayla satranç ya da dama da oynayabilirsiniz. Farz edelim; yeni bir konuyu öğrenmek istiyorsunuz.
Yapay zeka size sadece ilgili başlıkları verebilir. Böylece konunuz dağılmadan çalışırsınız. Maharet çok konuda bir şeyler bilmek değildir. Bir konuda uzmanlaşmak günümüzde daha çok işe yarar.
Adım Adım Yapay Zeka
Yapay zeka profilinizi oluşturun. Daha sonra onu kişiselleştirin. Kişisel verilerinizi koruyabilirsiniz ve neyi hatırlayıp neyi unutacağını ayarlayabilirsiniz. İnsanlarda keşke böyle olsaydı fakat onlar olmadık anlarınızı sadece hatırlarlar.
Belli bir projeyle ilgili dosyalarınızı bir başlık altında toplayabilirsiniz. Bir yerlerde okumuştum. Her 39 saniyede bir, birileri bilgisayarınızı hacklemeye çalışıyor. Arşivler sizi korur. Makale yazanların arşivci olduğunu zaten biliyorsunuzdur. Daha sonra aynı makaleyi sağ salim bulmak isteriz.
Yapay Zeka ile Video Oluşturma
Sosyal medyada sizin de yapay zeka ile üretilmiş videolar gördüğünüzü düşünüyorum. Oldukça gerçekçi ve duygusal içerikler yapılabiliyor. Sora adlı AI, önce bir yapay zeka görüntüsü oluşturuyor ve ardından komutunuza göre bu görüntüyü videoya çeviriyor.
Komut önemli burada. “Hey dostum! Bana kaliteli bir şeyler üret!” Yazarsanız iyi bir sonuç alamazsınız. Mümkün olduğunca betimleyici olun. “Bir dere kenarında piknik yapan üç kişi olsun. Biri dereye, biri yemeğe ve diğeri de ormana baksın. Görüntü fotogerçekçi olsun. 85 mm lens, yumuşak altın saat ışığı.” gibi.
İnanın hayat da böyledir. Ne istediğini net olarak bilenle bilmeyen bir olmaz. Genel ve yüzeysel hedeflerinize ulaşmanız zordur.
Ders Çalışma ve Ajan
Ders çalışmak artık daha kolay. Her aradığınızda ulaşamadığınız özel öğretmeniniz yapay zeka olabilir. Merak ettiğiniz konuyu sorun ya da çalışmanız gereken belgeyi yükleyin. Sizi alakasız bilgi ve veri bombardımanına tutmayan hocanızla ders çalışın.
Bir asistana mı ihtiyacınız var. Yapay zekanın ajan özelliği ile yardım ve uçak biletinizi alın, kod yazın ve slayt gösterileri oluşturun. E-posta yazmak, iş planları oluşturmak ve bürokrasiyi ortadan kaldırmak artık mümkün. İş yerlerinde pratiklik ve zaman tasarrufu sağlar. İş dünyasında zaman, kimsenin yeterince sahip olamadığı tek şeydir. Reklam yazarı gibi yazmışım bu paragrafı.
Yeme, İçme ve Spor
Evinizde kaç tane yemek kitabı var? Ben de hiç yok. Google’da tarif bakmak yerine yapay zekaya sorun. İstediğinize en yakın tarifleri sıralasın ve Web’in karanlık dünyasında boğulmayın. Size yemek yapmaz fakat “bu akşam ne pişelim” adlı sorunsalı çözer.
Peki, her şeyi sınırsızca yediniz ve kilo aldınız. “500 kalorinin altında yüksek lifli bir akşam yemeği” önerisi isteyin ya da bir egzersiz planı oluşturun. Koşarken dinleyebileceğiniz çalma listeleri de düzenleyebilirsiniz. Durun yoksa o Spotify’mıydı?
Özetle; bütçenizi ayarlayan, tatilinizi planlayan ve hatta bahçenize yıl boyunca çiçek açan hangi bitkiyi ekebileceğinizi söyleyen başak burcu bir arkadaş olarak düşünebilirsiniz yapay zekayı. Analiz eder, planlar ve sonuca zamanında ulaşır.
Teknolojiden Daha Fazlası
Yapay zekayı yalnızca bir yazılım ya da algoritma olarak görmeyi bırakmak gerekiyor. İnsanoğlu hemen hemen her icattan sonra korkmuştur. Oysa, telgraf sayesinde Kurtuluş savaşını kazandık. Radyo, televizyon ve bilgisayar hayatımıza iletişimi getirdi.
Kullanandan bağımsız olarak teknoloji zararlı değildir çünkü teknoloji aslında insan aklının bir yansımasıdır. İyi ve doğru kullanıldığında yapay zeka sadece hayatlarımızı kolaylaştıracaktır. Öğrenebilen, analiz yapabilen, tahmin üretebilen sistemler geliştirmek; insanın kendi düşünme biçimini çözme çabasının doğal sonucudur.
Etik Soruların Gölgesi
Teknolojik ilerleme her zaman etik soruları beraberinde getirmesi kaçınılmaz. İnsanoğlu, sanki çok iyi kararlar alan etik bir varlıkmış gibi, yapay zekayı kendine dert edinmiş durumda. Bu yazıda ben önyargılarımdan arınmış bir şekilde yapay zekanın faydalarını anlatmaya çalıştım. Ancak akademinin tartıştığı sorulara da yer vermek adil olur. Mesela;
- Bir algoritma yanlış karar verdiğinde sorumluluk kime aittir?
- Verilerimiz hangi sınırlar içinde kullanılmalıdır?
- Otomatik kararlar insan denetimi olmadan ne kadar ileri gidebilir?
Dan Brown’ın “Başlangıç” kitabındaki gibi bir sonumuz mu olacak? Bu konuyla ilgili cevaplanmamış birçok soru var.
Bilginin Demokratikleşmesi mi, Yeni Bir Tekelleşme mi?
Veri gizliliği, gözetim teknolojileri ve otomatik karar sistemlerinin günümüzün en kritik tartışma başlıkları arasında yer aldığının farkındayım. Bu soruların cevabı yalnızca mühendislik alanında değil; hukuk, sosyoloji ve siyaset alanlarında da aranıyor. Bu teknolojiyi kim geliştiriyor ve kim kontrol ediyor?
Büyük veri, büyük sermaye ve büyük teknoloji şirketleri arasındaki ilişki giderek güçleniyor. Yapay zekâ sistemlerinin eğitildiği veriler, ekonomik gücü elinde tutan kurumların kontrolünde.
Bu durum, gelecekte bilgi üretiminin ve dolaşımının daha merkezi hale gelmesi riskini barındırıyor açıkçası. Kısacası yapay zekâ hem eşitleyici hem de merkezileştirici bir potansiyele sahip. Resimler üreten ve hikayeler yazan sistemlerden korkmak yerine; ülkeler işgal eden, hukuku yok sayan ve halkını fakirleştiren kurumlardan sakınmanın yollarını bulmak daha doğru olmaz mı?
